3- Türleşmeyi Tetikleyen Olaylar -d. Kromozomal türleşme

 

3- Türleşmeyi Tetikleyen Olaylar

d. Kromozomal türleşme

Poliployidi tüm kromozom takımında değişmeye neden olan bir mutasyon tipidir. Haploid (n) veya diployit (2n) atasal form yerine, poliploid organizmalar tetraploid (4n), oktoploid (8n) veya daha yüksek sayıda kromozom takımına sahip olabilirler. Poliployitlik bitkilerde yaygın ancak hayvanlarda ise oldukça nadirdir.

Eğrelti türlerinin büyük bir kısmının ve kapalı tohumluların yaklaşık yarısının poliployit olduğu savunulmuştur. Bitkilerde poliployidi en yaygın olarak diploid gamet oluşumuna neden olan mayoz sırasındaki hatalardır (Ramsey & Schemske 1998, Rieseberg 2001). Bitkilerde diployit gamet oluştuğunda, eğer diploid gamet oluşturan bireyler hem erkek hem de dişi üreme organlarına sahipse ve kendi kendine döllenebiliyorsa, sonuç olarak tetraploid (4n) yeni nesil oluşur. Eğer bu yeni nesil birey ergin hale gelir ve kendilenirlerse veya kendisi gibi tetraploid olup da diploid bir gamet oluşturan bir bireyle çiftleşirse tetraploid olan bir populasyon meydana getirilir. Poliployitleşmeye yol açan başka mekanizmalar da vardır. Kendini sürdürebilen bir popliployit populasyon doğrudan yeni bir türün ortaya çıkmasını sağlayabilir. Ramsey & Schemske (1998), bitkilerde çiçekli bitkilerde diployit gamet üretme oranının yaklaşık 0.00465 olduğunu ve diployit gametlerce tetraployit oluşma frekansının 0.00465 X 0,00465 = 2.16 X 10-5 olması gerektiğini belirtmişlerdir. Buda her nesilde çiçekli bir bitki popualsyonunun verdiği her 10 000 dölün 2’sinin poliployit olacağını anlamına gelir. Başka bir ifade ile çiçekli bitkilerde poliployit oluşum sıklığı yaklaşık olarak tek bir lokusta meydana gelen nokta mutasyon sıklığı kadardır. Poliploidi olayı, sinonim olmayan mutasyon, gen duplikasyonu ve kromozomal inversiyonla birlikte doğal populasyonlarda gözlenen genetik varyasyonlar için önemli bir kaynak oluşturur. Bu nedenle pliployidi yoluyla türleşme bitkiler için oldukça yaygın bir mekanizma olarak kabul edilir.

Kromozom takım sayılarının değişmesinin yanında yapı ve morfolojilerinde de varyasyon vardır veya zaman içerisinde değiştiği artık çok iyi bilinmektedir. Kromozom sayı ve morfolojisinde varyasyon kromozom mutasyonlarının bir sonucu olarak ortaya çıkar (Rieseberg 2001). Özellikle Robertsonian tipi kromozom ayrılma (kromozom sayısında atış ile sonuçlanır) ve birleşmeleri (kromozom sayısında azalma ile sonuçlanır) kromozom sayısını değiştirdiği gibi genler arası etkileşimi (bağlantı dengesi/dengesizliği) de etkileyebilir. Bu durum fenotipte değişime neden olarak farklı ekolojik zonlara adapte olabilen bireylerin (populasyonların) oluşumunu sağlar. Bu tip kromozom değişimleri mayozda kromozom eşleşmesini engellediğinden üreme izolasyonu oluşturma yönünde kuvvetli bir potansiyele sahiptirler. Dolayısıyla adaptif bir zon yakalamış olan yeni kromozomal kombinasyonlar hızlı bir şekilde ayrı evrimsel birimler haline dönüşebilir ve hızlı türleşme ile sonuçlanabilir. Hem bitki hem de hayvanlarda çok sayıda örneği tanımlanmış olan bu tip farklılaşmaya ev fareleri üzerinde yapılan bir çalışma örnek verilmiştir. Britton-Davidian vd. (2000) tarafından Atlantik okyanusunda bulunan Maderia adasından alınan 143 ev faresinde kromozom morfolojisi çalışılmış ve şaşırtıcı sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda, ada farelerinde kromozom sayısının 2n=22’den 2n=40‘a kadar (standart kromozom sayısı 2n=40) değiştiği saptanmıştır. Ev fareleri (Mus musculus domesticus) evcil olduğundan dağılışı insan tarafından gerçekleşir. İnsanın ilk defa 15. yüzyılda Maderia adasına geldiği düşünüldüğünde, bu değişimin yaklaşık 500 yıl gibi kısa sürede gerçekleştiği söylenebilir. Diğer taraftan her biri belirli yükseltilerle bir birlerinden ayrılmış farklı lokalitelere yerleşik olan kromozomal soyların birbirleri ile hibritleşmeleri olası olsa da araştırıcılar bu hibritlerin steril olma olasılıklarının yüksek olduğunu düşünmektedir.

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/3-turlesmeyi-tetikleyen-olaylar-d-kromozomal-turlesme/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: