3- Türleşmeyi Tetikleyen Olaylar -e. Hibritleşme, hibrit zonlar ve hibritleşme yoluyla türleşme

 

3- Türleşmeyi Tetikleyen Olaylar

e.  Hibritleşme, hibrit zonlar ve hibritleşme yoluyla türleşme

Hibrit kavramı çok sayıda farklı durum için kullanılır. Ancak, burada türler arası hibritleşme ile sınırlı tutulmuştur. Hibritleşme yoluyla türleşme hayvanlarda nadir iken bitkilerde yaygındır (Arnold 1992, 1997, Mallet 2007). Yaklaşık 250.000 kadar bitki türünün 27.500 kadarının (yaklaşık %11) veya daha fazlasının hibritleşme yoluyla oluştuğu tahmin edilmektedir (Raiseberg 1997).

Çünkü günümüz bitki türleri arasında hibritleşmenin yaygın olduğu bilinmekte ve yapılan genetik çalışmalar hibritleşme yoluyla türleşmelerin yaygın olabileceğine işaret etmektedir. Raiseberg (2001) coğrafik izolasyon dışındaki izolasyon mekanizmalarının yakın akraba türler arasında gen akışını tam olarak engellemediğini savunmaktadır. Farklı canlı gruplarında yapılan çalışmalar da savı destekler niteliktedir (Arnold 1992, 1997, Grant & Grant 1992, Klingenberg vd. 2000, Barton 2001).

Akraba türler arasında hibritleşmenin diğer bir yönü ise iki farklı türün hibriti olan üçüncü bir türün oluşması yerine belirli oranda farklılaşmış iki populasyonun üreme izolasyonunun tamamlanmasını ifade eden durumlardır (soya yönelme =reinforcement ile üreme karakterlerinde değişim) (Lemmon vd. 2004). Özellikle belirli oranda farklılaşmış iki yakın akraba türünün oluşturduğu hibritlerin uyum güçleri (fitness) düşük olduğunda, zamanla hibritleşmeyi önleyici mekanizmalar yönünde seçilim oluşur ve seçilim bakısı hibrit oluşumunu önleyici bir yönlendirilmiş seçilimle sonuçlanır.

Raiseberg (2001) bitkilerde hibrit tür oluşumunu koşullara bağlar ve şöyle bir model önerir.

1- Hibritleşen iki atasal tür, iki veya daha fazla kromozomal yapı yönünden birbirinden farklı olmalıdır.

2- Ayrılma ve rekombinasyon ile atasal kromozomal yapıların yeni homozigot genotiplerini veren steril hibritler oluşur.

3- Rekombinant hibrit tipleri kendi içinde fertil iken her iki ebeveynle çiftleşmelerinde kısmen veya tamamen sterildirler.

 

Bu hibrit soy, eğer uyum gücü tam veya tama yakın ise (aksi taktirde seçilim tarafından elenir, yani soya yönelme devreye girer) varlığını sürdürebilir bir soy hattı oluşturabilir ve özellikle genetik sürüklenmenin devreye girmesi ile özgül ve hızlı bir bağımsız evrimleşme gösteren bir gen havuzunun oluşmasını sağlayabilir.

Bitkilerde hibritleşme yoluyla yeni tür oluşumunu gösteren çok sayıda çalışmadan biri Helianthus cinsinin iki türü; H. annuus ve H.petiolaris’in doğal bir hibriti olan H.anomalus doğal bir hibrit olmasına karşın, her iki atasal türle kuvvetli bir üreme izolasyonu göstermektedir. Yapılan genetik çalışmalar üreme izolasyonunun genler arası bağlantı (nicel özellik lokusları) ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu veriler ışığında H. anomalus türünün hibritleşme sonucu oluştuğu kabul edilir.

 

hibritleşme ile türleşme

Şekil: H. annuus, H. petiolaris ve ikisinin doğal hibriti olan H. anomalus türlerinde ayırt edici yapı olan çiçek tablası brakteleri.

 

Hibrit zonlar (Arnold 1992, 1997, Grant & Grant 1992, Rieseberg 1997, 2001, Butlin 1998, Klingenberg vd. 2000, Barton 2001, Turelli vd. 2001, Bridle & Butlin 2002, Lemmon vd. 2004’den özetlenerek): Belirli bir farklılaşma süreci geçirmiş olan kökendeş iki populasyonun yayılış alanlarının sekonder olarak çakıştığı ve hibritleşmenin gerçekleştiği zonlar hibrit zonlar olarak adlandırılır. Hibrit zonlarda türleşme bağlamında olası sonuçşlar şu şekilde sınıflandırılabilir.

1- Hibrit populasyon bağımsız olarak işleyen bir evrimsel birim haline gelebilir ve zamanla hibrit popülasyon yeni bir türe köken teşkil edebilir (eğer allopatriyi takiben bu olay gerçekleşirse parapatrik türleşme olarak adlandırılır). Özellikle hibritlerde uyum gücünün hiç veya çok az değiştiği durumlarda olasıdır. Yukarıda bitkilerde hibrit türleşmeye ilişkin kısa bilgiler verilmiştir.

2- Sekonder temas sonrası gen alış-verişi sonucu her iki populasyonun gen havuzları tamamen karışır ve türleşme gerçekleşmez. Ayrı kalma kısa süreli ise ve gen havuzunda belirgin bir değişim olmamış ise bu olasıdır. Şayet gerçekleşmiş ise karışım kademeli (klinal) bir şekilde olması beklenir. Bu olasılığa ilişkin olgular daha azdır.

3- Parapatrik zonda hibritleşme gerçekleşir. Ancak, hibritlerin yaşama ve üreme kapasiteleri (uyum güçleri) her bir atasal form ile karşılaştırıldığında daha düşüktür. Uyum gücü azalma derecesine bağlı olarak hibrit formlar üzerinde işleyen bir doğal seçilim vardır. Bu seçilim şiddetine bağlı olarak hibritleşmeyi önleyici mekanizmalar evrimleşir. Başka bir ifade ile seçilim her bir atasal popülasyonun kendi soyu içinde üremesi yönünde zorlar (soya yönelme=reinforcement). Soya yönelme süreç içerisinde (seçilim şiddetine ve genetik arka plana bağlı olarak) prezigotik izolasyon mekanizmalarının evrimleşmesini sağlar. Bu durum üreme karakterlerinde değişim olarak adlandırılsa da karakter değişiminin soya yönelmenin tek sonucu olmadığı veya sadece soya yönelme ile oluşmadığını bilmek önemlidir (Lemmon vd. 2004).

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/3-turlesmeyi-tetikleyen-olaylar-e-hibritlesme-hibrit-zonlar-ve-hibritlesme-yoluyla-turlesme/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: