ENDOKRİN BOZUCULAR

ENDOKRİN BOZUCULAR

Endokrin bozucu; sağlıklı bir organizmada veya onun gelecekteki neslinde endokrin sistemin çalışmasını değiştirerek, sağlık sorunlarına neden olan dışarıdan alınan madde veya madde karışımlarıdır.

Endokrin bozucuların etki mekanizmaları:

Endokrin bozucular; hormonun yapımı, taşınması, yıkımı ve atılımını değiştirebildikleri gibi, hedef hücredeki etkilerini de değiştirebilmektedirler. Bu etkilerin bir veya bir kaçı da bir arada olabilmektedir. Klinikte ortaya çıkan bulgular, tüm etkilerin toplamına göre gerçekleşmektedir.

 

Endokrin bozucuların etki mekanizmaları şunlardır:

1. Hormonların yapımı üzerine arttırıcı veya azaltıcı etki

2. Hormonların taşınması üzerine arttırıcı veya azaltıcı etki

3. Hormonların metabolizması üzerine arttırıcı veya azaltıcı etki

4. Hormonların atılımı üzerine arttırıcı veya azaltıcı etki

5. Hormonların hedef hücredeki etkisine benzer veya ters etki

 

Endokrin bozucuların organizmaya etkisinde rol oynayan faktörler

Endokrin bozucuların etkileri; endokrin bozucu ile karşılaşma yasına, süresine, miktarına, tek veya karışım madde ile karşılaşma durumuna göre değişebilmektedir. Hamilelikte endokrin sistemin işlevini bozan çeşitli kimyasal maddelerle karşılaşma; fetüsün endokrin sistemini etkileyerek, çok sayıda gelişme bozukluğuna sebep olmaktadır. Bu kimyasal maddelerin çoğu plasentada etkisiz hale getirilemezler8. Kimyasal maddelerin miktarı ne kadar fazla olursa, ortaya çıkan gelişim bozukluğunun derecesi de o kadar ağır olmaktadır. Gebelik döneminde karşılaşılan endokrin bozucular; doğum ağırlığını, boyunu ve endokrin bezlerin çalışmasıyla ilgili esik değerleri değiştirebilmektedirler.

 

Endokrin bozucuların sınıflandırılması:

Endokrin bozucu etkiye sahip kimyasal bileşikler iki ana baslık altında ele alınmaktadırlar.

1. Doğal hormonlar: Bu maddeler, dişi ve erkek cinsiyet gelişiminden sorumlu östrojen, testosteron gibi doğal hormon yapısındaki maddelerdir. Soya fasulyesi, yonca filizi gibi bitkiler; fitoöstrojen denilen doğal östrojen içermektedirler ve vücutta doğal östrojen gibi etki etmektedirler. Doğal hormon yapısında olduklarından; kolayca yıkılır, depolanmazlar.

2. İnsan yapımı maddeler: Bu grup maddeler de iki baslık altında sınıflandırılmaktadırlar.

A. Sentetik yapıda üretilen hormonlar: Doğum kontrol ilaçları, hormon yerine koyma tedavileri ve bazı hayvansal besin katkı maddeleri bu grupta yer almaktadır. Bu maddeler endokrin sistemi düzenlemek amacıyla üretilmişlerdir.

B. İnsan yapımı kimyasallar: Bu maddeler endüstri alanında kullanılmak üzere üretilmişlerdir. Endüstriyel temizlik maddeleri, tarım ilaçları (özellikle pestisitler), plastik katkılı tüketim maddeleri bu grupta değerlendirilirler. Endüstriyel işlemler sonrası oluşan dioksin gibi maddeler de bu gruptadır.

Bu maddeler tüm canlılarda endokrin bozucu etkiler oluşturabilmektedirler.

 

Şimdiye kadar endokrin sistemi bozduğu bilinen maddeler şunlardır:

*Poliklorine bifeniller (PCB), dioksin ve benzopren: Bu kimyasallar steroid hormonlar, tiroid hormonları ve retinoid sinyal yolları ile etkileşim göstermektedirler.

*Plastik ile ilişkili ürünler:

-Fitalatlar: Polivinilkarbon (PVC) ürünlerde bulunurlar.

-Bifenol A (vernik): Verniklenmiş tüm ürünlerde bulunurlar.

*Pestisitler: DDT, endosülfan, dieldrin, metoksiklor, kepon, dikofol, toksofen gibi böcek ilaçları; alaklor, atrazin, nitrofen gibi bitki ilaçları; benomil, mankozeb ve tribütiltin gibi mantar ilaçları; aldikarb, bibromokloropropan gibi parazit ilaçları bu gruptadırlar.

*Sıradan ev halkı ürünleri: Alkilfenoller, örneğin nonilfenol bu gruptadır.

*Ağır metaller: Kursun, civa, kadmiyum, arsenik, uranyum bu grupta yer alırlar.

 

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/endokrin-bozucular/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: