EŞEYSİZ ÜREME 5- PARTENOGENEZ İLE ÜREME

 

A.     PARTENOGENEZ

Döllenmemiş yumurtadan mitozla yeni bir birey meydana gelmesine partenogenez denir.

Çoğunlukla eklembacaklılarda(balarısı, yaban arısı, karıncalar, su pireleri, bazı kelebekler, yaprak bitleri) görülür. Eklembacaklılar haricinde bazı balık türlerinde, kurbağalarda, sürüngenlerde ve bazı kuşlarda partenogenezle üreme görülür.

a)      Balarılarında partenogenez:

*        Kovanda kraliçe arı, işçi arı ve erkek arı olmak üzere üç tip arı bulunur. Arılar, kışa dayanıklı bireyler meydana getirmek için sonbaharda döllenirler. İlkbaharda ise döllenmemiş yumurtadan erkek arılar meydana gelir.

*        Kraliçe arı yaşamında bir kez çiftleşir. Bu çiftleşme sırasında erkek arıdan aldığı spermleri üreme kanalına bağlı sperm kesesinde depolar. Bu kese kaslı bir kapakla çevrilmiştir. Kraliçe arı yumurtlayacağı zaman, sperm kesesinin ağzı açılırsa yumurtalar (n), spermler(n) tarafından döllenir. Döllenmiş yumurtalar(2n) peteklere bırakılır. Döllenmiş yumurtadan çıkan larvalar arı sütü ile beslenirlerse kraliçe arılar, çiçek tozu (polen) ile beslenirse işçi arılar oluşur. Kraliçe ve işçi arıların farklı olmasının temel sebebi larva dönemindeki beslendikleri besinlerin farklı olmasıdır. Çevre şartlarının etkisiyle dış görünüşlerinde meydana gelen bu tip değişikliğe modifikasyon denir.

*        Döllenmiş yumurtaların çoğundan işçi arı bir kısmından ise kraliçe arı gelişir. Kraliçe ve işçi arılar dişidir.

*        İşçi ve kraliçe arılar, vücut şekli bakımından farklıdır. Ayrıca işçi arılar kısır, kraliçe arı yumurtlama özelliğine sahiptir.

*        Kraliçe arı yumurtlayacağı zaman sperm kesesinin ağzı açılmazsa yumurtalar(n) döllenemezler. Döllenmemiş yumurtaların mitoz bölünmeyle gelişmesi sonucu haploit(n) erkek arılar meydana gelir. Bu olaya partenogenez denir.

Partenogenez sonucu meydana gelen erkek arıların;

1.       Erkek arılar mayoz bölünme sonucu oluşan hücrelerden geliştikleri için kalıtsal olarak birbirinden farklıdırlar. Aynı zamanda erkek arılar kraliçe arı ve işçi arılardan da kalıtsal olarak farklıdırlar.

2.       Erkek arılar haploit(n) kromozomludur.

3.       Spermleri mitoz bölünme ile oluşur. Bu nedenle bir erkek arıdan meydana gelen spermler arasında kalıtsal farklılık yoktur. Haploit oldukları için mayoz görülmez.

partenogenez 

 

Kurbağa, denizkestanesi gibi bazı türlerin yumurtaları partenogenetik gelişime uğramazlar. Ancak bu canlıların yumurtaları yapay olarak gelişime yönletilebilir. Bunun için yumurtanın sıcak ve soğukla, hipotonik veya hipertonik tuz çözeltisiyle veya mekanik ve kimyasal uyarıcılarla uyarılması gerekir. Bu olaya deneysel partenogenez denir. Örneğin kurbağa yumurtasına toplu iğne ucuyla dokunulduğunda yumurta döllenmiş gibi uyarılır ve kromozomlarını eşleyerek bölünmeye başlar.

 

Partenogeneze bitkilerde de rastlanır. Aslandişi bitkisi döllenme olmadan çoğalır.

 

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/eseysiz-ureme-5-partenogenez-ile-ureme/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: