SİSTEMATİK PRENSİPLER VE BAZI TERİMLER

SİSTEMATİK PRENSİPLER  VE BAZI TERİMLER

Linnaeus, Systema Naturae adlı eserinde bilinen tüm hayvanları Latince olarak iki isimle adlandırmıştır. Bugün bile uygulanan bu Binominal Nomenklatür (iki isimle adlandırma) yöntemi kısa zamanda tüm ülkelerde kullanılır hale gelmiştir, isimlendirmeler sırasında bazı karışıklıklar doğmuştur. Bazen değişik hayvanlara aynı isim (Homonim), bazen de aynı hayvana değişik isimler (Sinonim) vermişlerdir. Bu tip karışıklıkların giderilmesi ve tekrar yaşanmaması için uluslararası kongreler sonucunda hayvanları, isimlendirmeye ait geçerli yasalar “International Code of Zoological Nomenclature” (Uluslararası Hayvansal isimlendirme Yasası) yayınlanmıştır. Bu yasaların en önemlilerinden bazıları aşağıda sıralanmıştır.

Hayvansal isimlendirme, yaşasın veya yok olmuş olsun, doğada bilinen hayvanların taksonomık ünitelerine (tasa = çoğul, takson = tekil) uygulanan isimler sistemidir. Bu yasa familya, cins, ve tür grupları gibi isimlerle ilgilidir. (yasa maddesi: 1)

Hayvanlar aleminde aynı isim iki cinse (genus) verilemez. Bunun gibi, bir cins altında da iki türün adı aynı olamaz.

Bilimsel isimler Latince veya Latinceleşmiş olmalı ve italik olarak basılmalıdır. El veya daktilo ile yazılmış notlarda daima altları çizilmelidir.

Cins (genus) ismi daima tek kelime olmalı (uninominal = tek kelimeli isim) ve büyük harfle başlamalıdır Örneğin: Blatta, Fabaeformiscandona, Cypria gibi.

Bir tür ismi iki kelimeden (binominal = iki kelimeli isim) ve bir alttür (subspecies) ismi de üç kelimeden oluşur (trinominal = üç kelimeli isim), her durumda ilk kelime cins ismi, ikinci kelime tür adıdır, uygulandığında da üçüncü kelime alttür ismidir.

Tür adı tek yahut bileşik kehme olmalı ve küçük harfe başlamalıdır. Örneğin, Heterocypis incongruens, Chriosopha vulgaris, Blatta orioentalis vb.

Alttürde (subspecies) bulunan üçüncü kelime de küçük harfle başlamalıdır. Örneğin, Pediculus humanus humanus (vücut biti), Pediculus humanus capitis (baş biti) vb.

Eğer bir hayvan cinsi veya türü birden fazla isimlendirilip tanımlanmışsa, ilk isim ve yazar yukarıdaki kurallara göre, öncelik (Priority) ilkesine göre geçerli sayılır. Çünkü hayvansal isimlendirmede öncelik temel ilke olarak kabul edilmiştir.

Hayvana verilen bılimsel ismin yazarı (Author) veya yazarlar, onu tanımlayıp ilk olarak bir dergi veya kitapta yayımlayan şahıs veya şahıslardır. Şahıs veya şahısların adı hayvanın bilimsel adı yazıldıktan sonra, onun sonuna bir parça olarak eklenir. Yazar adı bazen parantez içinde gösterilir. Bunun anlamı, o türün sonradan orijinal cinsten başka bir cinse aktarıldığını ifade eder. Yazar adının altı çizilmediği gibi italik olarak da yazılmaz. Hayvanların bilimsel isimleri yazılırken hiçbir noktalama işareti kullanılmaz. Ancak yazar adları bazen belirli standarda göre kısa olarak yazılabilir. Örnekler.

Herpetocypris turcica Schöfer, 1954

Cyprinotus turcica (Schöfer, 1954) Meisch 2000

Fomica rufo L.

Bu yazılışlarda birinci kelime Genus (Cins) ikinci kelime Species (tür) adıdır. Tür adının sonuna konan isim, bu türü ilk tanımlayan kişinin adıdır. Tarih, türün tarifinin ilk yayımlandığı tarihi belirtir.

Familya (Aile) adları cins adının ana gövdesine -IDEA (Helicidae, Cimbicidae vb ), subfamilya adlar ise -İNAE (Muscicapinae.. .vb.) eklenerek elde edilir

Tür veya alttürlerde yazar isimlerinden sonra konan tarih, türün veya alttürün tanımının yazarın bu tarihteki yayımıyla yapıldığım gösterir. Cinse bağlı herhangi bir tür belirtilmek istenirse cins adının sonuna –sp. Yazılır. Örnek; Erinaceus sp. Eğer bir cinse bağlı türler ifade edilmek istenirse bu taktirde cins isminin sonuna –spp. konur

Latince kurallarına göre tür adı -i ile biterse erkek adı -ae ile biterse dişi adı verildiği anlaşılır

Holotip (Tipus): Yeni bulunan Türün tarif edilmesinde kullanılan bireyin özelliklerini belirtir Çeşitli kısımlarının resmi çizilir ve müzede saklanır. Müzede saklanan bu bireye yeni bulunan türün “tipi" yada "tipusu” denir

Paratip (Paratipus, Paratipoid): Tipusun yanında aynı zamanda ve aynı yerde toplanmış diğer bireylere paratip denir.

Allotip: Tipusun tanımlanmasında kullanılan örneğin karşı cinsi allotipidir.

Syntip (kotip): Tipus belirtilmeden toplanan tüm bireylere syntip yada kotip denir.

Neotip: Tipusu herhangi bir sebepten ötürü kaybolmuş veya bozulmuş olanların, aynı yer ve zamanda toplanan diğer örneklerine neotip denir.

Topotip: Yeni türün tipinin toplandığı yerden başka bir zamanda toplanan bireylere topotip denir.

Lectotip: Syntip içinden bir tanesi sonradan bir başka araştırıcı tarafından tarif edilir veya tanımlanırsa buna lectoapus denir.

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/sistematik-prensipler-ve-bazi-terimler/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: