STOMA ÇEŞİTLERİ

 

STOMA ÇEŞİTLERİ 

Koruyucu doku olarak epidermis hücrelerinin çeper hücrelerini incelediğimizde, dışa bakan çeperlerde kutin ve mum gibi maddelerin eklenmesiyle geçirgenlik sınırlanmıştır. Atmosferle epidermis altı hücreler arası boşluklar arasında su buharı ve gaz alışverişini sağlayan yapılara stoma denir.

Stomalar genellikle bitkilerin yeşil kısımlarında özellikle yaprak ve gövde epidermisinde bulunur. Köklerde ve bazı parazit bitkilerin toprak üstü kısımlarında bulunmaz.

Yapraklarda stomaların bulunduğu yüzeye göre; hipostomatik yaprak (stomalar alt yüzeyde), epistomatik yaprak (stomalar üst yüzeyde) ve amfistomatik yaprak (stomalar her iki yüzeyde) olarak adlandırılır.

Stoma yapısına baktığımızda; iki bekçi hücresi, aralarındaki açıklık yani por ve sayıları değişen yardımcı hücreleri görürüz. İki bekçi hücresi ve yardımcı hücrelerden oluşan bu yapıya stoma aygıtı adı verilir. Stoma altında bulunan “stoma altı boşluğu” por aracılığı ile dış atmosferle ilişkilidir. Stoma porunun açık veya kapalı olması bekçi hücrelerinin turgor durumu ile ilgilidir.

Bekçi hücrelerinin iç ve dış çeperlerinde görülen kalınlaşma farklılıklarına dolayısı ile porun açılma özelliklerine göre stomalar üç guruba ayrılırlar.

1-          Mnium tip: İlkel tiptir. Karayosunlarında ve bazı eğreltilerde görülür. Ventral çeperler ince dorsal çeper kalındır.

2-          Amarillis (Helleborus) tip: Birçok monokotil ve dikotillerde görülür. Bekçi hücrelerinin ventral çeperleri kalın, dorsal çeperleri incedir.

3-          Gramineae tip: Cyperaceae ve Poaceae familyası taksonlarında görülür. Bu tipte bekçi hücrelerinin uçları ince çeperli ve geniş lümenlidir. Orta kısımları düz ve kalınlaşmıştır.

Son yıllarda stoma aygıtındaki yardımcı hücrelerin şekli ve düzenlenişi dikkati çekmiş ve taksonomik anatomi çalışmalarında değerlendirilmek üzere yeni bir sınıflama yapılmıştır. Fahn (1974)’da bildirildiğine göre yardımcı hücrelerin şekli ve düzenlenişi göz önüne alınarak dikotillerde (Metcalfe and Chalk, 1950) beş, monokotillerde (Stebbins and Khush, 1961) ise dört stoma tipi tanımlanmıştır.

 

Dikoltillerde görülen tipler:

*   Düzensiz hücreli stoma tipi (anomositik)

*   Eşit olmayan hücreli stoma tipi (anizositik)

*   Paralel hücreli stoma tipi (parasitik)

*   Çapraz hücreli stoma tipi (diasitik)

*   Işınsal hücreli stoma tipi (aktinositik)

 

Monokotillerde görülen tipler:

*   Bekçi hücreleri dört ila altı yardımcı hücreyle çevrilmiştir. (Araceae, Musaceae, Cannaceae, Commelinaceae, Strelitziaceae, Zingiberaceae)

*   Bekçi hücreleri dört ila altı yardımcı hücre ile çevrilmiş olup, küçük ve yuvarlak olan ikisi bekçi hücrelerin ucunda yer alır. (Palmae, Pandanaceae, Cyclanthaceae)

*   Bekçi hücreleri iki yardımcı hücre tarafından kuşatılmıştır. (Ponthederiaceae, Flagellariaceae, Butomales, Alismatales, Potamogetonales, Cyperales, Xyridales, Juncales, Graminales)

*   Bekçi hücreleri herhangi bir yardımcı hücre ile ilişkili değildir. (Liliales, Dioscoreales, Amaryllidales, Iridales, Orchidales)

Bitkilerin ekolojik koşullardaki yaşayışlarına göre bekçi hücreleri epidermis hücreleri ile aynı düzeyde, daha yukarıda ya da daha aşağıda bulunabilir. Su kaybına ayarlamak amacıyla yapılan bu düzenlemeye göre kseromorf stoma, higromorf stoma ve mezomorf stoma tiplerinden söz edilir. Zakkum (Nerium L.)’da olduğu gibi bazı bitkilerde stoma aygıtları özel odalar içinde oluşur ve yüzeyden yükselmiş şekilde bulunur.

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/stoma-cesitleri/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: