YAPAY ÇEVRE

YAPAY ÇEVRE

19, yüzyılın sonunda teknolojinin ve sanayinin gelişmesi, sanayinin büyük şehirlerde yoğunlaşması ile, nüfus kırsal alandan şehirleşmiş yörelere doğru hareketlenmiş, bunun sonucu olarak şehirlerde büyük nüfus yığılmaları başlamıştır. Toplumsal bünyede büyük çapta sosyo-ekonomik değişiklikler görülmüştür. Fiziki yapının düzenlenmesi ile konunun daha değişik açıdan ele alınması fikrinin oluşumu başlamıştır. Bunun yanı sıra sosyo-ekonomik bünyenin ele alınarak, fiziki biçimlendirmenin ötesinde de bir plan yapılması zorunluluğu “Yapay Çevre” kavramının doğmasına neden olmuştur.

Özellikle, İkinci Dünya Savaşından sonra şehirler onarılıp, sanayi işler duruma gelip geliştikçe, sosyo-ekonomik kalkınma başlamış, köylerden şehirlere göçler artmış, şehirleşme hareketleri hızlanmıştır. Bu hızlanma,  Doğal Çevre kavramına yapılan tahribatı beraberinde getirmiştir. Şehirlerin onarılması, yenilenmesi, endüstrileşme ve nüfus artışı yanında teknolojik gelişmelerin getirdiği problemleri incelemek çözümlemek ve nihayet uygulama imkanlarını araştırıp bulmak, alışılagelmiş bir planlamayla olamayacağından, yapay çevre kavramında yeni tekniklerin kullanımını zorunlu hale gelmektedir.

Yapay çevre kısaca, bir bölgenin ekonomik, sosyal ve fiziki yönden mevcut olan doğal çevreyi olumsuz olarak etkilemeyecek şekilde (çevre kirliliği ve kirlilik çeşitlerini oluşturmadan) planlanması demektir. Yapay çevrenin en rasyonel biçimde düzenlenmesi, devletin elinde bulunan sulama, enerji kaynakları, ulaşım, krediler, konut yatırımları, organize sanayi teşvikleri gibi bütün verilerden faydalanma imkanlarının en iyi şekilde kullanılması amacını güder. Bu amaçla gerçekleştirilecek planlama sadece bir desen olmayıp karşılaşılan ya da ileride ortaya çıkabilecek problemlere çözüm yolları getirmek için bilimsel bir araştırma tekniği ile varılan sonuçların değerlendirilmesi ve uygulama imkanlarının önerilmesidir.

 

A –       YAPAY ÇEVRE KAVRAMINDA ÖNCELİKLER

Yapay çevrenin planlama çalışmalarında temel olarak her bölgenin, çevre verilerinin değerlendirilip, mevcut fiziki yapı üzerinde uygulanması ve toplum için hijyenik ortamın oluşturulması gereklidir. Ancak çalışmaların sağlıklı olabilmesi için bölge verilerinin incelenmesinin yanında çalışma alanı sınırları içine ortak verilerin (multidisipliner ekip çalışması) değerlendirilmesinin de büyük önemi vardır. Planlama çalışmalarında bölge ve şehirlerde sağlıklı bir koordinasyon sağlanması için gelişme alanları ve ulaşım ağlarının, planlanacak dokunun ekolojik planlamayla uyum sağlaması gerekli görülmektedir.

Doğal çevreyi değiştirmek ne yazık ki çok kolay olduğundan yer seçiminin iyi etüd edilerek yapılması gereklidir.

Ekolojik yönden yapay çevre planlama, gelişme alanlarını etkileyen konut, yeşil alan ve yoğunluklarında ileride meydana gelebilecek büyümelerin doğal dokuyu minimum düzeyde tahribata uğratması için, hukuksal önlemlerin de fiziki planlamayla birlikte paralellik içinde götürülmesi şartı aranmalıdır. Ancak mevcut olan yoğunlukların yeni gelişme alanları üzerine yığılmamaları için açık dinlenme alanlarının diğer alanlarla hijyenik uyum içine sokulması gereklidir.

 

Yapay çevre gelişme planı içine giren alanlardaki çalışmaların altyapı ile paralellik sağlamalıdır. Örneğin: Bankalar, Pazar yerleri, kimyasal madde veya meyve-sebze satan yerler (hal binaları),endüstri kuruluşları veya yan sanayi ürünleri satan/satın alan yerler arasında çok iyi bir dengenin kurulması gereklidir.

 

B –       YAPAY ÇEVREYİ BELİRLEYİCİ FAKTÖRLER

Yapay çevrenin belirlenmesinde temel olarak aşağıda belirtilen kriterlerden yararlanılabilir:

a.  Coğrafi Durum

Çevrenin coğrafi olarak özelliklerinin göz önüne alınmasıdır.

b. İdari Yapı

Planlama sınırlarını içine alan idari sınırlar olabilir. Bu durumda yapay çevre oluşumunda daha çok illerin sınırları göz önünde tutulur.

c.  Hizmet Birimleri

Burada sınırlama kuruluşların faaliyet konularına göre yapılır. Bu faaliyetlerin doğal çevre ile olduğu kadar alt yapı ile de ilgisi vardır (Devlet Su İşleri(DSİ), Devlet Hava Yolları, Devlet Deniz Yolları gibi).

d. Ekonomik Yapı

Yapay çevre sınırlarını seçerken, ekonomik bir potansiyel ve sorun aranır. Maden alanlarının, sanayi bölgelerinin, büyük tarım alanlarının, bir takım sorunları o bölgeyi içeren sınır dahilinde ele alınır. İlave olarak yer altı ve yerüstü kaynakları olan bölgeler dikkate alınarak sınır çizilebilir.

e.  Sosyal Yapı

Sosyal faaliyetler açısından problemleri olan yörelerde; örneğin iskan, sağlık, eğitim gibi konuların sorun olarak alındığı sınırlar da araştırma için bir bölge kabul edilebilir.

f.   Özel

Gizliliği sebebiyle askeri alanların özelliği vardır, bu alanlarda askeriye geçici ya da devamlı olarak yerleşebilir. Bazı özelliklerinden dolayı gelişememiş bölgeler, zamanla bu sebeplerin ortadan kalkması sonucu planlama imkanlarına kavuşabilirler.

 

C –       YAPAY ÇEVREYİ PLANLAMADA TEMEL KONULAR

Planlama çalışmalarında dikkate alınacak işlemler şunlardır:

·    Bölge sınırının belirlenmesi

·    Bölge içi araştırması (Toprak altı, toprak üstü gibi)

·    Bilgilerin değerlendirilmesi

·    Alternatiflerin seçimi ve öneriler

·    Uygulama imkanlarının araştırılması

·    Gelecek için öneriler

Yapay bir çevrenin planlama çalışmalarında genellikle araştırma konuları Tabloda sıralanmıştır.

Fiziki Yapı

Coğrafi

Arazi kullanış

Tarihi Değerler

Çevrenin tarih dokusu(eski-yeni)

Tarihi yapılar

Asırlık binalar

Arkeolojik alanlar

Toprak alt kazıları (Göreme, Ihlara vadisi gibi)

Doğal Çevre

Bitkisel değerler

Su değerleri

Siluet,peyzaj

Sosyal Yapı

Nüfus

Konut

Eğitim,kültür

Sağlık

Sosyal bünye

Ekonomik Yapı

Tarım, tarla, bağ, bahçe

Orman

Hayvancılık

Balıkçılık

Avcılık

Sanayi

Depolama

Kamu ve idari hizmetler

Ticaret

Serbest meslek

Eğlence

Turizm

Ulaştırma

Alt Yapı

Su temini

Kanalizasyon

Su ve Atık su Arıtma tesisleri

Katı atık bertaraf sistemleri

Enerji

Elektrik hatları

Telefon hatları

PTT hatları

Doğalgaz hatları

Termal su hatları

Hukuksal ve Politik Düzenlemeler

Ülkenin yatırım politikaları

Kalkınma planları

Metropolitan idare

İmar hukuku

Arazi politikası

Belediyeler ile ilgili yönetmelikler

Özel yöre kanunları

Tablo: Yapay Çevre Planlama Çalışmalarında Araştırma Konuları

 

Yapay çevrede projelendirilmek üzere seçilen bir bölge üzerinde aşağıda belirtilen bilgiler öncelikle bilinmelidir:

1-          Bölgesel haritalar ve yardımcı bilgiler

a      Fotoğraflar

b     Topografik haritalar

c      Sulama haritaları

d     Su yastıkları

e      Ulaştırma haritaları

f       Bölge flora ve fauna haritaları

g      Nüfus haritaları

h     Atmosferik rüzgar haritaları

i        Arazi kullanış haritaları

j       Arazi tasnif haritaları

k     Askeri alanları gösteren haritalar

l        Kaynakları gösteren haritalar

m   Altyapı haritaları

n     Turizm haritaları

o      İklim ve yağış haritaları

p     Mülkiyet haritaları

q     Radyasyon haritaları

r      Bölgede mağara ve şelale varsa belirlenmesi

2-          Nüfusla ilgili araştırmalar

a      Bölgenin nüfusunun nicelik ve nitelikleri

b     Doğal nüfus artışı ve göç durumu

c      Nüfusun yapısı

3-          Yerleşme alanları problemleri araştırmaları

a      İskan alanlarındaki nüfus yoğunluğu

b     Yaşama koşulları

c      Konut bünyesi ve karakteri

4-          Doğal kaynaklar üzerinde araştırmalar

a      Yerüstü kaynakları

b     Yer altı kaynakları

c      Maden

d     Kaynak suları

e      Petrol,doğalgaz

f       Termal sular

g      Yüzeysel su kaynakları (Göl,nehir,deniz,gölet,baraj,vb.)

5-          Ekonomik bünye araştırmaları

a      İş ve gelir imkanları ve özellikleri

b     Bölgenin ekonomik yönden gelişme potansiyeli

c      Gayrimenkul piyasası ve vergiler

6-          Kamu hizmetindeki çeşitli sektörlerin bünyeleri üzerinde araştırmalar

a      Kamu yönetimi teşkilatlarının çeşitli özellikleri

b     Ulaştırma sistemi

c      Enerji kaynakları ve sulama tesisleri

d     Eğitim ve kültür müesseseleri

e      Sağlık müesseseleri

f       Haberleşme araçları

g      Rekreasyon tesisleri

7-          Tarihi ve turistik alan araştırmaları

a      Tarihi ve arkeolojik alanlar

b     Bölgenin turizm potansiyeli

c      Fiziki ve doğal değerler

 

8-          Bölgenin sosyolojik bünye araştırmaları

a      Eğlence imkanları

b     Suç oranları

c      Kültür düzeyi

9-          Yerleşme düzeninin bölge özelliklerine uymasını gerçekleştirecek araştırmalar

10-      Verilecek planlama kararlarının uygulanabilme imkanlarının araştırılması

a      Yöresel mali imkanlar

b     Yöresel idari ve hukuki kararlar

c      Ülke planının ilkelerinin seçilen bölge ile ilişkileri

11-      Bölgede bulunan çevre sorunlarının tespiti

a      Mevcut olanlar

b     Olabilme ihtimali olanlar

c      Yakın bölgelerden gelebilecek sorunlar

Hazırlanan projenin çevre tesirleri (11. maddede belirtildiği üzere), fiziksel, biyolojik ve insan çevresiyle ilgilidir. Çevre tesirlerinin belirlenmesinde takip edilecek sıra ve işlemler ise şematik olarak Tabloda verilmiştir.

Kademe

 

 

I

Proje ile ilgili tesirlerin teşhisi

İşletme projesi

Ham madde ihtiyacı

Ulaşım ihtiyacı

Arazi ihtiyacı

II

Tesirlerin incelenmesi ve tarifi

Önemi

Büyüklüğü

Birikim tesirleri

Etki şekli

Uzun süreli tesirler

Kısa süreli tesirler

Geri dönüşebilme imkanları

III

Tesir birleşimleri ve çevre gruplarına net tesir

Meteoroloji ve iklim

Hava kalitesi

Topografya

Jeoloji

Zemin

Hidroloji

Biyoloji

Vb.

IV

Düşünülen projenin 10-18 sene zarfındaki tesirleri

 

Tablo: Çevre Tesirlerinin Belirlenmesindeki Kademeler ve İşlemler

 

Çevre tesirlerinin değerlendirilmesi için çevre kategori ve alt bileşenleri ise Tabloda gösterilmiştir.

Çevre Tesirleri

Ekolojik

 

-Türler, türlerdeki bireyler

-Ortamın alışılmış türleri

-Ekosistemler

Fiziksel-Kimyasal

 

-Su

-Toprak

-Hava

-Gürültü

Estetik

 

-Toprak

-Su

-Hava

-Canlılar

-İnsan faaliyetleri

Sosyal

 

– Ferdi çevre    ilgileri

– Ferdi huzur

– Sosyal girişimler

-Toplumun   sükun

  ve huzuru

Tablo: Çevre Tesirlerinde Kategori ve Alt Bileşenleri

 

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://biyolojidersim.com/yapay-cevre/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: